کتاب دولت در ایران

در جريان پژوهش درباره مبحث ملي و جايگاه اقوام در ايران، و هنگام تدارک کتابي در اين زمينه بود که به ضرورت بررسي و نقد نظريّه «شيوه توليد آسيايي» مارکس و تعيين تکليف با آن پي بردم. درنگ در مبحث ملّي به‌طور عام و به‌ويژه در بررسي مشخّصِ آن در موردِ ايران؛ با هدفِ ارائ? طرحي واقع‌بينانه در اين راستا، به‌گونه‌اي که بازتابِ ويژگي‌ها و واقعيّت‌هاي تاريخي‌ـ اجتماعيِ اين مرز و بوم باشد؛ بدون توضيح نقش دولت در پيدايش و تکوين پديده چندجانبه و پيچيده ملّت، ناقص و نارسا خواهد بود. از اين‌رو، بررسي فرايند تشکيل دولت در شرق و ريشه‌يابيِ عواملِ مؤثر در پيدايش آن، امري الزامي است. از آنجا که نظريّات کارل مارکس و نيز همرزم او فردريش انگلس، درباره تشکيل دولت در آسيا؛ به‌ويژه نظريّه «شيوه توليد آسيايي» مارکس، معتبرترين و رايج‌ترين برداشت در ميان هواداران آنهاست، و در ايران نيز بيشترِ طيف‌هاي مارکسيست و ديگر گرايش‌هاي سياسي، ازجمله در ميان بخشي از روشنفکران ديني، از اين نظريّه سخت تأثير گرفته‌اند لذا بررسي و نقدِ ديدگاه آن دو انديشمند را در اين زمينه، بر هرگونه پژوهش درباره تکوين و تشکيل دولت در خاور زمين مقدم مي‌دانم. امّا پيش از پرداختن به اين مهّم، مکثي کوتاه بر چند نکته در فصل اول به گونه پيشگفتار اين نوشته، به‌نظرم ضروري است. اين نکات مباحثي‌اند که پس‌زمينه‌هاي بررسي‌هاي اين نوشته را و پژوهش در نظريّه «شيوه توليد آسيايي» را فراهم مي‌آورند. از سوي ديگر، خواننده محترم، با درک و نگاهِ کلّيِ و برداشت نويسنده اين رساله نسبت به مسائل ايران، به‌ويژه درباره مقوله‌هايي مانند نقش دولت در تکوين ملت، پديده ملّت‌هاي تاريخي نظير ايران، چراييِ پايداريِ ملت تاريخيِ ايران از وراي تاريخ پرفراز و نشيب آن؛ پيش از ورود به مباحث اصلي اين نوشته که موضوعِ آن «دولت در ايران و نقدِ نظريّه شيوه توليد آسيايي» است، آشنا مي‌شود.